رادیوداروهای 68Ga-PSMA و 18F-PSMA برای تصویربرداری از سرطان پروستات

رادیوداروهای 68Ga-PSMA و 18F-PSMA برای تصویربرداری از سرطان پروستات با استفاده از PET/CT

سرطان پروستات یک نگرانی عمده در حوزه سلامت عمومی است و با تخمین ۲۸۸,۳۰۰ مورد جدید و ۳۴۷۰۰ مرگ و میر در ایالات متحده در سال ۲۰۲۳، دومین علت اصلی مرگ و میر ناشی از سرطان در مردان محسوب می‌شود.

سیر این بیماری بسیار متغیر است و نیاز به تشخیص دقیق و به موقع را برجسته می‌کند. تصویربرداری مرسوم از جمله MRI چند پارامتری (mpMRI)، سی‌تی اسکن (CT) و اسکن استخوان، مدت‌هاست که برای تشخیص و مرحله‌بندی (staging) این سرطان استفاده می‌شود. با این حال، این روش‌های مرسوم اغلب در تشخیص متاستازهای کوچک یا عودهای موضعی، به ویژه در موارد عود بیوشیمیایی (BCR)، که در آن سطح PSA بدون یافته‌های تصویربرداری واضح افزایش می‌یابد، ناموفق هستند. این محدودیت باعث توسعه تکنیک‌های تصویربرداری مولکولی شده است که حساسیت و ویژگی بیشتری را ارائه می‌دهند.

آنتی‌ژن غشایی اختصاصی پروستات (PSMA) به عنوان یک نشانگر زیستی حیاتی در تشخیص و مدیریت سرطان پروستات ظهور کرده است. PSMA یک پروتئین غشایی است که در سلول‌های سرطانی پروستات بیش از حد بیان می‌شود و به عنوان یک هدف ایده‌آل برای تصویربرداری و درمان عمل می‌کند. ظهور عوامل تصویربرداری هدفمند PSMA، به ویژه رادیودارو‌های ⁶⁸Ga-PSMA و ¹⁸F-PSMA، انقلابی در تشخیص سرطان پروستات ایجاد کرده است.

در حال حاضر این رادیوداروها توسط سازمان غذا و دارو آمریکا تایید شده اند و به عنوان استانداردی برای تصویربرداری PET در سرطان پروستات محسوب می شوند. این رادیوداروها دقت تشخیصی را در سرطان پروستات و متاستازهای آن نسبت به رادوداروی ¹⁸F-FDG (رادیودارویی که بطور مرسوم در تصویربرداری PET استفاده می شود) افزایش داده و برنامه‌ریزی درمان را بهبود می‌بخشند. در شکل زیر اسکن‌های PET/CT یک بیمار با استفاده از دو رادیوداوری ⁶⁸Ga-PSMA و ¹⁸F-FDG نشان داده شده است. همانطور که دیده می شود بیان ⁶⁸Ga-PSMA (فلش‌های نارنجی) در ضایعات اسکلتی اسکلروتیک در بدنه مهرهD4 (ضایعه 1)، در غدد لنفاوی ایلیاک داخلی چپ (ضایعه 2) و به صورت دو طرفه در استخوان‌های لگن (ضایعه 3) نشان داده شده است؛ درصورتیکه هیچ یک از این موارد جذب در اسکن با ¹⁸F-FDG نشان داده نشده است.

PSMA PET/CT در مقایسه با سینتی‌گرافی استخوان، قابلیت برتر خود را در تشخیص متاستازهای استخوانی نشان داده است. یک متاآنالیز، مقایسه‌هایی را بین سینتی‌گرافی استخوان با ^99mTc و ⁶⁸Ga-PSMA برای تشخیص متاستازهای استخوانی بررسی کرد و حساسیت و ویژگی ترکیبی 98% و 97% را برای ⁶⁸Ga-PSMA در مقایسه با 83% و 68% برای سینتی‌گرافی استخوان با ^99mTc ارائه داد. علاوه بر این، ⁶⁸Ga-PSMA در 3/22% موارد، متاستازهای استخوانی را تشخیص داد درصورتیکه که در سینتی‌گرافی استخوان با ^99mTc نتایج منفی گزارش شده است. ضایعات کوچک و متاستازهای غیر اسکلروتیک که تشخیص آنها در سینتی‌گرافی استخوان دشوار است، می‌توانند با PSMA PET/CT تشخیص داده شوند. ادغام تصویربرداری PSMA PET/CT در بالین، به ویژه برای موارد عود بیوشیمیایی که تصویربرداری های مرسوم اغلب ناکافی است، متحول‌کننده بوده است. مطالعات آینده‌نگر نشان داده اند که تصویربرداری PSMA PET با شناسایی متاستازهایی که قبلاً تشخیص داده نشده بودند، منجر به تغییرات قابل توجهی در مدیریت بیماری شده است. در یک مطالعه نشان داده شد که PET/CT با رادیوداروی ⁶⁸Ga-PSMA در 27٪ از مواردی که قبلاً به عنوان موضعی طبقه‌بندی شده بودند، متاستازها را تشخیص داد و منجر به اصلاحات درمانی در 28٪ از بیماران شد. علاوه بر تشخیص و مرحله‌بندی (staging)، تصویربرداری PSMA PET برای نظارت بر پاسخ به درمان و تشخیص عود بیماری ارزشمند است و بینش‌هایی در مورد بیولوژی تومور و اثربخشی درمان ارائه می‌دهد. در حال حاضر اسکن PET/CT با استفاده از رادیوداروهای ⁶⁸Ga-PSMA و ¹⁸F- PSMA یکی از اسکن های رایج برای تشخیص سرطان پروستات در ایران است. منابع:

Differentiation of Discordant Lesions on Dual-Tracer PET/CT (68Ga-PSMA-11 and 18F-FDG) in Prostate Carcinoma: Diagnosis of Second Primary Malignancies: 2023
PSMA PET/CT: joint EANM procedure guideline/SNMMI procedure standard for prostate cancer imaging 2.0: 2023
The Role of PSMA PET Imaging in Prostate Cancer: Current Applications and Future Directions:2025